<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Pastiche</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Pastiche"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Pastiche rootpage-Pastiche skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Pastiche</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr">
<p>Un <b>pastiche</b> (de l'italien <i>pasticcio</i>, « pâté ») est une <a href="Imitation_(processus_d'apprentissage)" title="Imitation (processus d'apprentissage)">imitation</a> du <a href="Style#Sens_abstraits" class="mw-disambig" title="Style">style</a> d'un <a href="Auteur" title="Auteur">auteur</a> ou <a href="Artiste" title="Artiste">artiste</a>, mais qui ne vise pas le <a href="Plagiat" title="Plagiat">plagiat</a>. Le pastiche est à différencier de la <a href="Parodie" title="Parodie">parodie</a> ou de la <a href="Caricature" title="Caricature">caricature</a>, bien que le mot « pastiche » puisse être employé comme un synonyme de « parodie »<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Le pastiche remplit plusieurs fonctions : mémoire, dérision, hommage (plus ou moins respectueux), voire un pur exercice de style.
</p><p>Les pastiches se différencient des supercheries, des <a href="Canular" title="Canular">canulars</a> et des faux montés à des fins vénales ou <a href="Pros%C3%A9lytisme" title="Prosélytisme">prosélytes</a> (politiques ou religieux), avec par exemple certains <a href="Apocryphe_(litt%C3%A9rature)" class="mw-redirect" title="Apocryphe (littérature)">apocryphes</a> ou de fausses <a href="%C5%92uvres_posthumes" class="mw-redirect" title="Œuvres posthumes">œuvres posthumes</a> imitant totalement les productions habituelles d'un créateur disparu (il peut s'agir d'un livre, d'un tableau ou d'un objet d'art, <abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr>).
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Exemples_de_pastiches_littéraires"><span id="Exemples_de_pastiches_litt.C3.A9raires"></span>Exemples de pastiches littéraires</h2></div>
<p><a href="Ulrich_von_Hutten" title="Ulrich von Hutten">Ulrich von Hutten</a> (« Lettres d'hommes obscurs », 1515), puis à sa suite <a href="Lorenzo_Valla" class="mw-redirect" title="Lorenzo Valla">Lorenzo Valla</a> (<i>De Insigniis et Armis</i><sup id="cite_ref-Speroni_2-0" class="reference"><a href="#cite_note-Speroni-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-Mackenzie_3-0" class="reference"><a href="#cite_note-Mackenzie-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, 1533) ont, par leurs pastiches, tourné en dérision les faiblesses du latin de leurs contemporains lettrés, clercs et universitaires. Dans la <a href="Litt%C3%A9rature_fran%C3%A7aise" title="Littérature française">littérature française</a>, <a href="Fran%C3%A7ois_Rabelais" title="François Rabelais">Rabelais</a> est l’un des premiers à pasticher, dans <i><a href="Le_Tiers_Livre" title="Le Tiers Livre">Le Tiers Livre</a></i>, les œuvres et les auteurs de son temps.<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>
</p><p><a href="Paul_Reboux" title="Paul Reboux">Paul Reboux</a> et Charles Muller se lancent au début du <a href="XXe_si%C3%A8cle" title="XXe siècle"><abbr class="abbr" title="20ᵉ siècle"><span class="romain">XX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle</a> dans une série de pastiches signés Sosie, qui imite notamment Maupassant, le <i><a href="Notre-Dame_de_Paris_(roman)" title="Notre-Dame de Paris (roman)">Notre-Dame de Paris</a></i> de <a href="Victor_Hugo" title="Victor Hugo">Victor Hugo</a> (<i>Colos le Nain</i>), les <i><a href="Histoires_comme_%C3%A7a" title="Histoires comme ça">Histoires comme ça</a></i> de <a href="Rudyard_Kipling" title="Rudyard Kipling">Rudyard Kipling</a> et la traduction des <i><a href="Les_Mille_et_Une_Nuits" title="Les Mille et Une Nuits">Contes des Mille et Une Nuits</a></i> de <a href="Joseph-Charles_Mardrus" title="Joseph-Charles Mardrus">Mardrus</a>.
</p><p><a href="Michel-Antoine_Burnier" title="Michel-Antoine Burnier">Michel-Antoine Burnier</a> et <a href="Patrick_Rambaud" title="Patrick Rambaud">Patrick Rambaud</a> ont pastiché un grand nombre de célébrités littéraires de la fin du <abbr class="abbr" title="20ᵉ siècle"><span class="romain">XX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle, comme <a href="Emmanuelle_Arsan" title="Emmanuelle Arsan">Emmanuelle Arsan</a>, <a href="Maurice_Clavel" title="Maurice Clavel">Maurice Clavel</a> et <a href="Samuel_Beckett" title="Samuel Beckett">Samuel Beckett</a>.<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>
</p><p><a href="Marcel_Proust" title="Marcel Proust">Marcel Proust</a> s'illustre dans ce registre par son long pastiche du <i>Journal</i> des <a href="Fr%C3%A8res_Goncourt" title="Frères Goncourt">Goncourt</a> dans <i><a href="Le_Temps_retrouv%C3%A9" title="Le Temps retrouvé">Le Temps retrouvé</a></i> et par son recueil <i><a href="Pastiches_et_m%C3%A9langes" class="mw-redirect" title="Pastiches et mélanges">Pastiches et mélanges</a></i>.
</p><p>Les <a href="Oulipo" title="Oulipo">Oulipiens</a> comme <a href="Raymond_Queneau" title="Raymond Queneau">Raymond Queneau</a> et ses <i><a href="Exercices_de_style" title="Exercices de style">Exercices de style</a></i>, ou <a href="Herv%C3%A9_Le_Tellier" title="Hervé Le Tellier">Hervé Le Tellier</a> et son <i><a href="Joconde_jusqu'%C3%A0_cent" title="Joconde jusqu'à cent">Joconde jusqu'à cent</a></i>, travaillent explicitement autour du pastiche.<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>
</p><p>On peut également citer <a href="Jean_de_La_Fontaine" title="Jean de La Fontaine">La Fontaine</a> qui, dans sa fable <i><a href="Le_Lion_et_le_Chasseur" title="Le Lion et le Chasseur">Le Lion et le Chasseur</a></i>
(livre VI), pastiche la fable d'<a href="%C3%89sope" title="Ésope">Ésope</a> <i>Le Pâtre et le Lion</i>.<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>
</p><p>Au théâtre, <a href="%C3%89ric-Emmanuel_Schmitt" title="Éric-Emmanuel Schmitt">Éric-Emmanuel Schmitt</a> a écrit deux pièces-pastiches, en hommage à des dramaturges qui deviennent l’objet d’une pièce écrite dans leur style. L’une raconte à la <a href="Sacha_Guitry" title="Sacha Guitry">Sacha Guitry</a> la vie amoureuse de Sacha Guitry (<i><a href="The_Guitrys" title="The Guitrys">The Guitrys</a></i>), l’autre propose un vaudeville à la <a href="Georges_Feydeau" title="Georges Feydeau">Georges Feydeau</a> sur Georges Feydeau, explorant la folie de l’auteur (<i><a href="Georges_et_Georges" title="Georges et Georges">Georges et Georges</a></i>).<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>
</p><p>Le pastiche est également utilisé dans la littérature populaire, comme l'<i><a href="Heroic_fantasy" title="Heroic fantasy">heroic fantasy</a></i> et la <a href="Science-fiction" title="Science-fiction">science-fiction</a>. Une grande partie des <a href="Fanfiction" title="Fanfiction">fanfictions</a> sont des pastiches.
</p><p><a href="David_Lodge" title="David Lodge">David Lodge</a>, professeur et romancier, dans son roman <i>The British Museum Is Falling Down</i> (1965), narre sur le mode de l'épopée comique la harassante journée d'Adam Appleby, un étudiant en thèse impécunieux et angoissé par la possible troisième grossesse de son épouse, ne contient pas moins de dix pastiches littéraires reflétant les sautes d'humeur du personnage principal : <a href="Joseph_Conrad" title="Joseph Conrad">Conrad</a>, <a href="Graham_Greene" title="Graham Greene">Graham Greene</a> <a href="James_Joyce" title="James Joyce">, Joyce</a>, <a href="Franz_Kafka" title="Franz Kafka">Kafka</a>, <a href="Charles_Percy_Snow" title="Charles Percy Snow">C.P. Snow</a>, <a href="Ernest_Hemingway" title="Ernest Hemingway">Hemingway</a>, <a href="D._H._Lawrence" title="D. H. Lawrence">D.H. Lawrence</a>, <a href="Frederick_Rolfe" title="Frederick Rolfe">Frederick Rolfe (Alias le baron Corvo</a>) <a href="Henry_James" title="Henry James">Henry James</a> et <a href="Virginia_Woolf" title="Virginia Woolf">Virginia Woolf</a><sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Dans son autre roman, <i>Pensées secrètes</i> (2001) les étudiants d'un atelier d'écriture doivent écrire des textes qui pastichent leurs écrivains préférés, on peut lire ainsi des pseudo-textes de <a href="Martin_Amis" title="Martin Amis">M*rt*n Am*s</a>, <a href="Irvine_Welsh" title="Irvine Welsh">Irv*n* W*lsh</a>, <a href="Salman_Rushdie" title="Salman Rushdie">S*lm*n R*shd**</a> et <a href="Samuel_Beckett" title="Samuel Beckett">S*m**l B*ck*tt</a>.
</p><p>Dans le domaine de la <a href="Bande_dessin%C3%A9e" title="Bande dessinée">bande dessinée</a>, on peut citer les pastiches de la revue américaine <i><a href="Mad" title="Mad">Mad</a></i> et en Europe, ceux de <a href="Roger_Brunel" title="Roger Brunel">Roger Brunel</a>.<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>
</p><p>Un espace de Wikipédia est consacré au pastiche.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Pastiche_photographique">Pastiche photographique</h2></div>
<p>On doit distinguer les pastiches photographiques de tableaux des pastiches photographiques d'autres photographies.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Pastiche_photographique_de_tableaux">Pastiche photographique de tableaux</h3></div>
<p>Ce sont ceux de Pierre-Anthony Allard pastichant <i><a href="La_Mort_de_Marat" title="La Mort de Marat">La Mort de Marat</a></i> de <a href="Jacques-Louis_David" title="Jacques-Louis David">Jacques-Louis David</a>, de <a href="Sabine_Pigalle" title="Sabine Pigalle">Sabine Pigalle</a> pastichant <a href="Johannes_Vermeer" title="Johannes Vermeer">Johannes Vermeer</a>, de <a href="Jean-Louis_Swiners" title="Jean-Louis Swiners">Jean-Louis Swiners</a> pastichant <a href="Georges_de_La_Tour" title="Georges de La Tour">Georges de La Tour</a> ou <a href="Georges_Seurat" title="Georges Seurat">Georges Seurat</a>, <abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr><sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Pastiche_photographique_de_photographies">Pastiche photographique de photographies</h3></div>
<p>Par exemple ceux de <a href="Sandro_Miller" title="Sandro Miller">Sandro Miller</a> pastichant <a href="Philippe_Halsman" title="Philippe Halsman">Philippe Halsman</a>, <abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr><sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Pastiche_pictural">Pastiche pictural</h2></div>
<p>Le pastiche de tableau est un <a href="Tableau_(beaux-arts)" title="Tableau (beaux-arts)">tableau de peinture</a> dans lequel l'auteur cherche à imiter la manière d'un peintre ou d'une école. Affirmant l'habileté (<a href="S%C3%A9bastien_Bourdon" title="Sébastien Bourdon">Sébastien Bourdon</a>, <a href="Luca_Giordano" title="Luca Giordano">Luca Giordano</a>) et la culture (<a href="Augustin_Th%C3%A9odule_Ribot" class="mw-redirect" title="Augustin Théodule Ribot">Augustin Théodule Ribot</a>) de l'artiste, il traduit souvent l'influence d'un maître sur un artiste moins doué ou encore jeune<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Pastiche_musical">Pastiche musical</h2></div>
<p>Un <i><a href="Pasticcio" title="Pasticcio">pasticcio</a></i> (<i>pastiche</i> en italien) est un opéra composite formé à partir d'extraits de différentes œuvres ; un exemple en est le pastiche <i>Les Mystères d'Isis</i>, formé à partir de <i><a href="La_Fl%C3%BBte_enchant%C3%A9e" title="La Flûte enchantée">La Flûte enchantée</a></i>, et largement critiqué par <a href="Hector_Berlioz" title="Hector Berlioz">Berlioz</a> dans ses mémoires.<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>
</p><p>Des pastiches ont été réalisés par le musicien <a href="Frank_Zappa" title="Frank Zappa">Frank Zappa</a>, dans toute son œuvre.<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Pastiche_de_chansons">Pastiche de chansons</h3></div>
<p>On peut citer l'<a href="Hymne_de_l'Union_sovi%C3%A9tique" title="Hymne de l'Union soviétique">Hymne soviétique</a>, qui a fait l'objet de plusieurs versions avec paroles russes doublées par des paroles françaises phonétiquement proches<sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Pastiche_architectural">Pastiche architectural</h2></div>
<p>Il existe par exemple de nombreuses <a href="R%C3%A9pliques_du_ch%C3%A2teau_de_Versailles" title="Répliques du château de Versailles">répliques du château de Versailles</a> dans le monde.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Pastiche_dans_la_presse">Pastiche dans la presse</h2></div>
<ul><li><i><a href="The_Onion" title="The Onion">The Onion</a></i> et <i><a href="Le_Gorafi" title="Le Gorafi">Le Gorafi</a></i>, des sites web de pastiches de la presse écrite.</li>
<li><i>La <a href="D%C3%A9sencyclop%C3%A9die" title="Désencyclopédie">Désencyclopédie</a></i>, un pastiche de l'encyclopédie en ligne <a href="Wikip%C3%A9dia" title="Wikipédia">Wikipédia</a>, hébergé par <a href="Wikia" class="mw-redirect" title="Wikia">Wikia</a>.</li>
<li><i>Brave Patrie</i><sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, un site d'information en ligne satirique français, présent sur <a href="Internet" title="Internet">Internet</a> depuis 2002.</li>
<li><a href="Les_Jalons" title="Les Jalons">Les Jalons</a>, un groupe satirique français.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Pastiche_au_théâtre"><span id="Pastiche_au_th.C3.A9.C3.A2tre"></span>Pastiche au théâtre</h2></div>
<ul><li><i><a href="Les_Robins_des_Bois" title="Les Robins des Bois">Robin des bois, d'à peu près Alexandre Dumas</a></i>, pièce de <a href="Pierre_Fran%C3%A7ois_Martin_Laval" class="mw-redirect" title="Pierre François Martin Laval">Pierre François Martin Laval</a>.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Pastiche_au_cinéma"><span id="Pastiche_au_cin.C3.A9ma"></span>Pastiche au cinéma</h2></div>
<p>Dans le domaine du <a href="Cin%C3%A9ma" title="Cinéma">cinéma</a>, le pastiche peut être un hommage rendu par un metteur en scène à un autre en reprenant ses angles de caméra, ses techniques d'éclairage ou de mise en scène, ou l'imitation « utilitaire » d'œuvres antérieures.
</p>
<ul><li><i><a href="La_Folle_Histoire_de_l'espace" title="La Folle Histoire de l'espace">La Folle Histoire de l'espace</a></i> de <a href="Mel_Brooks" title="Mel Brooks">Mel Brooks</a>, pastiche de divers films, séries et dessins animés de science fiction (<i>Star Wars</i>, <i><a href="Bioman" title="Bioman">Bioman</a></i>, <i><a href="Alien_(film)" title="Alien (film)">Alien</a></i>, <abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr>).</li>
<li><i><a href="Frankenstein_Junior" title="Frankenstein Junior">Frankenstein Junior</a></i> de <a href="Mel_Brooks" title="Mel Brooks">Mel Brooks</a>, pastiche du personnage de <a href="Frankenstein_ou_le_Prom%C3%A9th%C3%A9e_moderne" title="Frankenstein ou le Prométhée moderne">Frankenstein</a>.</li>
<li><i><a href="Sacr%C3%A9_Graal" class="mw-redirect" title="Sacré Graal">Sacré Graal</a></i> des <a href="Monty_Python" title="Monty Python">Monty Python</a>, pastiche de la légende de la <a href="Table_ronde" title="Table ronde">table ronde</a>.</li>
<li><i><a href="Scary_Movie" title="Scary Movie">Scary Movie</a></i>, pastiche de divers <a href="Films_d'horreur" class="mw-redirect" title="Films d'horreur">films d'horreur</a>.</li>
<li><i><a href="La_Folie_des_Grandeurs" class="mw-redirect" title="La Folie des Grandeurs">La Folie des Grandeurs</a></i> de <a href="Gerard_Oury" class="mw-redirect" title="Gerard Oury">Gerard Oury</a>, pastiche de <i><a href="Ruy_Blas" title="Ruy Blas">Ruy Blas</a></i> de <a href="Victor_Hugo" title="Victor Hugo">Victor Hugo</a>.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="references-small decimal" style=""><div class="mw-references-wrap"><ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.cnrtl.fr/definition/pastiche">« Pastiche »</a>, définition du mot sur le site du <a href="Centre_national_de_ressources_textuelles_et_lexicales" title="Centre national de ressources textuelles et lexicales">Centre national de ressources textuelles et lexicales</a>, <i>cnrtl.fr</i>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Speroni-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Speroni_2-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Speroni1979"><span class="ouvrage" id="Mario_Speroni1979">Mario Speroni, « <cite style="font-style:normal">Lorenzo Valla a Pavia: Il Libellus contro Bartolo</cite> », <i>Quellen und Forschungen aus italienischen Bibliotheken und Archiven</i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr> 59, <time>1979</time><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Lorenzo+Valla+a+Pavia%3A+Il+Libellus+contro+Bartolo&rft.jtitle=Quellen+und+Forschungen+aus+italienischen+Bibliotheken+und+Archiven&rft.aulast=Speroni&rft.aufirst=Mario&rft.date=1979&rft.volume=59&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3APastiche"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-Mackenzie-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Mackenzie_3-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Kathleen_Mackenzie2019"><span class="ouvrage" id="Jennifer_Kathleen_Mackenzie2019">Jennifer Kathleen Mackenzie, « <cite style="font-style:normal">Lorenzo Valla's Critique of Jurisprudence, the Discovery of Heraldry, and the Philology of Images</cite> », <i>Renaissance Quarterly</i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr> 72, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 4 (hiver), <time>2019</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">1183-1224</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a> <span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1017/rqx.2019.376">10.1017/rqx.2019.376</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Lorenzo+Valla%27s+Critique+of+Jurisprudence%2C+the+Discovery+of+Heraldry%2C+and+the+Philology+of+Images&rft.jtitle=Renaissance+Quarterly&rft.issue=4+%28hiver%29&rft.au=Jennifer+Kathleen+Mackenzie&rft.date=2019&rft.volume=72&rft.pages=1183-1224&rft_id=info%3Adoi%2F10.1017%2Frqx.2019.376&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3APastiche"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Gluck1984"><span class="ouvrage" id="Gilles_Gluck1984">Gilles Gluck, <cite class="italique">La chute du British Museum (mémoire de maîtrise de traduction littéraire)</cite>, Paris, Université Paris VII (Institut d'anglais Charles V) (Supervision Mme Tran Van Khaï), <time>1984</time>, 75 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=La+chute+du+British+Museum+%28m%C3%A9moire+de+ma%C3%AEtrise+de+traduction+litt%C3%A9raire%29&rft.place=Paris&rft.pub=Universit%C3%A9+Paris+VII+%28Institut+d%27anglais+Charles+V%29+%28Supervision+Mme+Tran+Van+Kha%C3%AF%29&rft.aulast=Gluck&rft.aufirst=Gilles&rft.date=1984&rft.tpages=75&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3APastiche"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.larousse.fr/encyclopedie/peinture/pastiche/153756">Pastiche</a> sur larousse.fr</span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-format format-vidéo" title="Vidéo au format mpg, avi…">[vidéo]</abbr> Xavier Granger, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.youtube.com/watch?v=nanER1x0Lns"><i>Hymne soviétique</i> - Pastiche</a> », sur <span class="lang-en" lang="en"><a href="YouTube" title="YouTube">YouTube</a></span>, <time class="nowrap" datetime="2015-12-31" data-sort-value="2015-12-31">31 décembre 2015</time> <small>(consulté le <time class="nowrap" datetime="2021-09-27" data-sort-value="2021-09-27">27 septembre 2021</time>)</small>.</span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://bravepatrie.com/"><cite style="font-style:normal;">Page d'accueil du site bravepatrie.com</cite></a> » <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2020-09-13" data-sort-value="2020-09-13">13 septembre 2020</time>)</small></span>.</span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Voir_aussi">Voir aussi</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bibliographie">Bibliographie</h3></div>
<ul><li><a href="Roger_Brunel" title="Roger Brunel">Roger Brunel</a>, <i>Le Meilleur des Pastiches</i>, bande dessinée, <a href="Gl%C3%A9nat" title="Glénat">Glénat</a>, 2006.</li>
<li><a href="Maxime_Decout" title="Maxime Decout">Maxime Decout</a>, <i>Qui a peur de l'imitation ?</i>, coll. « Paradoxe », Paris, Minuit, 2017.</li>
<li><a href="Philippe_Di_Folco" title="Philippe Di Folco">Philippe Di Folco</a>, <i>Les Grandes Impostures littéraires</i>, Écriture, 2006.</li>
<li>Léon Deffoux, <i>Anthologie du pastiche</i> (2 tomes), Crès, 1926.</li>
<li><a href="Marcel_Proust" title="Marcel Proust">Marcel Proust</a>, <i><a href="Pastiches_et_m%C3%A9langes" class="mw-redirect" title="Pastiches et mélanges">Pastiches et mélanges</a></i>, Gallimard, 1919, et Pléiade, Gallimard, 1971.</li>
<li><a href="Jean-Louis_Curtis" title="Jean-Louis Curtis">Jean-Louis Curtis</a>, <i>Haute École</i>, Julliard, 1950.</li>
<li><a href="Jean-Louis_Curtis" title="Jean-Louis Curtis">Jean-Louis Curtis</a>, <i>La Chine m'inquiète</i>, Grasset, coll. Les Cahiers Rouges, 1999. (édition originale 1972)</li>
<li><a href="Jean-Louis_Curtis" title="Jean-Louis Curtis">Jean-Louis Curtis</a>, <i>La France m'épuise</i>, Flammarion, 1992.</li>
<li>Annick Bouillaguet, <i>L'Écriture imitative</i>, Nathan, 1996.</li>
<li><a href="Fran%C3%A7ois_Caradec" title="François Caradec">François Caradec</a> (sous la direction de), <i>Trésors du pastiche (de <a href="Fran%C3%A7ois_Villon" title="François Villon">Villon</a> à <a href="Alain_Robbe-Grillet" title="Alain Robbe-Grillet">Robbe-Grillet</a>)</i>, <a href="%C3%89ditions_Horay" title="Éditions Horay">Éditions Horay</a>, 2004.</li>
<li>Collectif, « Faute de style : en quête du pastiche médiéval », <i><a href="%C3%89tudes_fran%C3%A7aises" title="Études françaises">Études françaises</a></i>, numéro préparé par Isabelle Arseneau, vol. 46, n° 3, 2010, 199 p. (<a rel="nofollow" class="external free" href="http://revue-etudesfrancaises.umontreal.ca/volume-46-numero-3/">http://revue-etudesfrancaises.umontreal.ca/volume-46-numero-3/</a>).</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Articles_connexes">Articles connexes</h3></div>
<div style="column-width:18em;margin:.3em 0;" class="colonnes"><div style="margin:-.3em 0;">
<ul><li><a href="Carlo_Emilio_Gadda" title="Carlo Emilio Gadda">Carlo Emilio Gadda</a></li>
<li><a href="Roger_Brunel" title="Roger Brunel">Roger Brunel</a></li>
<li><a href="D%C5%8Djinshi" title="Dōjinshi">Dōjinshi</a></li>
<li><a href="Centon" title="Centon">Centon</a></li>
<li><a href="Fanfiction" title="Fanfiction">Fanfiction</a></li>
<li><a href="Liste_de_faux_proverbes" title="Liste de faux proverbes">Liste de faux proverbes</a></li>
<li><a href="Parodie" title="Parodie">Parodie</a></li>
<li><a href="Plagiat" title="Plagiat">Plagiat</a></li>
<li><a href="Su%C3%A9dage" title="Suédage">Suédage</a></li></ul>
</div></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liens_externes">Liens externes</h3></div>
<ul><li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers"><a href="Autorit%C3%A9_(sciences_de_l'information)" title="Autorité (sciences de l'information)">Notices d'autorité</a></span> : <ul><li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://d-nb.info/gnd/4173506-7">GND</a></span></li> </ul></div></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à la littérature</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.sf-encyclopedia.com/entry/pastiche"><span class="lang-en" lang="en">The Encyclopedia of Science Fiction</span></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative aux beaux-arts</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://doi.org/10.1093/gao/9781884446054.article.T065726"><span class="lang-en" lang="en">Grove Art Online</span></a></li> </ul></span></li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers">Notices dans des dictionnaires ou encyclopédies généralistes</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.britannica.com/topic/pastiche"><i>Britannica</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://denstoredanske.lex.dk//pastiche/"><i>Den Store Danske Encyklopædi</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0130111.xml"><i>Gran Enciclopèdia Catalana</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.universalis.fr/encyclopedie/pastiche-genre-litteraire/"><i>Universalis</i></a></li> </ul></div></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://vertpastiche.free.fr">Vert Pastiche</a>, site de la revue de pastiches littéraires et graphiques.</li></ul>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de l’humour</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail du théâtre</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la littérature</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer skin-invert-image" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la musique</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-10-22" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Pastiche&oldid=229957637">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>